BTS in Brussel

Eindelijk BTS in België

De avond is sowieso bijzonder. BTS staat tijdens de ARIRANG World Tour voor het eerst in België en doet dat meteen in het Koning Boudewijnstadion. Daar is een lange periode aan voorafgegaan waarin de zeven leden zich bezighielden met individuele projecten en hun militaire dienst vervulden. Voor ARMY betekende dat vooral wachten op het moment waarop BTS weer als complete groep zou terugkeren.

Die voorgeschiedenis is in Brussel voelbaar. Zodra ergens een van de leden op een scherm verschijnt, volgt onmiddellijk een reactie vanuit het publiek. Wanneer uiteindelijk de lichten uitgaan en de zeven gezamenlijk op het podium staan, klinkt de ontlading alsof iedereen tegelijkertijd beseft dat het wachten werkelijk voorbij is.

Toch is het niet alleen die terugkeer die deze avond interessant maakt. Terwijl het concert op gang komt, blijft juist het publiek fascineren. Het bekende beeld van K-Pop als iets voor voornamelijk tieners blijkt nauwelijks te passen bij wat er in het stadion staat.

ARMY is ouder dan het clichébeeld van K-Pop

Achteraf is het eigenlijk helemaal niet zo vreemd dat er zoveel oudere fans zijn. BTS debuteerde in 2013 en bestaat inmiddels lang genoeg om samen met zijn publiek ouder te zijn geworden. Iemand die de groep tien jaar geleden als dertiger ontdekte, staat hier inmiddels als veertiger. Tegelijkertijd zijn er voortdurend nieuwe generaties fans bijgekomen. Daar komt bij dat BTS zich nooit uitsluitend op typische tienerthema's heeft gericht. In de muziek komen prestatiedruk, onzekerheid, maatschappelijke verwachtingen, identiteit, volwassen worden en jezelf leren accepteren steeds opnieuw terug. Zulke onderwerpen verliezen hun betekenis niet zodra iemand dertig of veertig wordt.

Dat zie je terug op de tribunes. Natuurlijk staan er ouders die waarschijnlijk via hun kinderen met BTS hebben kennisgemaakt, maar daarnaast zijn er genoeg oudere bezoekers voor wie geen uitleg nodig is. Ze zingen mee, reageren op de bekende momenten en zijn duidelijk voor zichzelf naar Brussel gekomen.

Daardoor ontstaat een publiek waarin verschillende generaties opvallend vanzelfsprekend naast elkaar staan. Een tiener kan fan zijn vanwege een recente release, terwijl iemand twintig jaar ouder misschien al jarenlang een band heeft met nummers uit een eerdere periode. Ze hoeven BTS niet op dezelfde manier te beleven om uiteindelijk wel bij hetzelfde concert terecht te komen. Misschien zegt dat meer over de ontwikkeling van BTS dan opnieuw een streamingrecord ooit zou kunnen doen.

Niet alleen BTS reist de wereld rond

Hetzelfde geldt voor de verschillende nationaliteiten in het stadion. Een groot concert in Brussel trekt vanzelfsprekend bezoekers uit België, Nederland en de omliggende landen, maar bij BTS voelt die internationale samenstelling sterker. Mensen zijn zichtbaar voor dit concert naar Brussel gereisd en rondom het stadion ontstaan voortdurend gesprekken tussen fans die elkaar daarvoor nooit hebben ontmoet. Dat sluit aan bij de manier waarop ARMY, de fancommunity van BTS, zich heeft ontwikkeld. De internationale groei van BTS vond voor een belangrijk deel online plaats. Muziekvideo's werden gedeeld, interviews vertaald, Koreaanse teksten uitgelegd en fans vonden elkaar via sociale media lang voordat BTS in hun eigen land optrad.

Een fysieke afstand tot Zuid-Korea vormde daardoor steeds minder een belemmering om onderdeel te worden van de fandom. Muziek die in Seoul werd uitgebracht, kon vrijwel onmiddellijk worden besproken door iemand in Amsterdam, Parijs, Berlijn of Brussel.

In het Koning Boudewijnstadion krijgt die digitale gemeenschap ineens een fysieke vorm. Mensen die thuis achter verschillende schermen naar dezelfde artiesten kijken, staan nu naast elkaar. Ze spreken niet dezelfde taal en komen niet uit hetzelfde land, maar herkennen wel dezelfde nummers, dezelfde symbolen en dezelfde zeven artiesten. Het woord wereldtournee krijgt daardoor een dubbele betekenis. Niet alleen BTS reist de wereld rond. ARMY reist met BTS mee.

Wanneer het stadion donker wordt

Zodra de lichten uitgaan, wordt al die diversiteit tijdelijk minder belangrijk. Vanaf dat moment kijkt vrijwel iedereen dezelfde kant op. De productie heeft de schaal die je bij een groep als BTS verwacht. Grote videoschermen, choreografie, licht en effecten moeten ervoor zorgen dat zeven artiesten een compleet voetbalstadion kunnen bereiken. Tegelijkertijd maakt het publiek zelf nadrukkelijk deel uit van het beeld. Zodra duizenden ARMY Bombs gezamenlijk oplichten, verandert het donkere stadion in een bewegende zee van licht.

De muziek voert door verschillende periodes van BTS. Oudere nummers staan naast nieuw werk en de grote internationale hits worden afgewisseld met tracks waarbij vooral langdurige fans onmiddellijk reageren. De precieze volgorde van de setlist is achteraf eerlijk gezegd niet wat het meest is blijven hangen. Dat klinkt misschien vreemd voor een artikel over een concert, maar juist daardoor zegt het iets over de ervaring. Wat blijft, zijn losse beelden en momenten: de zeven leden weer gezamenlijk op een podium, het geluid dat door het stadion gaat wanneer een nummer wordt herkend, duizenden lichtsticks en vooral een publiek dat opvallend veel teksten kent.

Niet alleen de Engelstalige nummers worden meegezongen. Ook bij Koreaanse songs hoor je vanuit alle kanten mensen de woorden volgen. Daarmee ontstaat een enigszins bijzonder tafereel: je staat in een voetbalstadion in Brussel, omringd door bezoekers uit allerlei Europese landen, terwijl duizenden mensen gezamenlijk Koreaans zingen. Wie wil begrijpen wat Hallyu inmiddels betekent, hoeft op zo'n moment eigenlijk weinig meer uit te leggen.

Zeven verschillende artiesten die weer BTS worden

Op het podium is ondertussen ook zichtbaar hoeveel er tijdens de jaren van individuele activiteiten is veranderd. De zeven leden hebben ieder hun eigen muziek gemaakt en hun eigen stijl verder ontwikkeld. Daardoor staan er niet simpelweg dezelfde zeven jonge artiesten als tien jaar geleden.

Juist wanneer ze weer gezamenlijk optreden, worden die verschillen zichtbaar. RM, Jin, SUGA, j-hope, Jimin, V en Jung Kook hebben ieder een eigen aanwezigheid en een eigen manier om contact met het publiek te maken. Tegelijkertijd is er een vertrouwdheid tussen hen die moeilijk te produceren valt. Ze reageren op elkaar, zoeken elkaar op en lijken zichtbaar plezier te hebben in het feit dat ze weer als zeven op een groot podium staan.

Dat maakt de terugkeer als groep interessanter dan simpelweg het hervatten van een succesvolle formule. BTS bestaat inmiddels uit zeven artiesten die ook afzonderlijk een publiek kunnen bereiken, maar die gezamenlijk iets anders oproepen. De reactie in Brussel laat weinig twijfel bestaan over hoe belangrijk dat verschil voor ARMY is.

K-Pop blijkt allang niet meer alleen K-Pop

Juist door naar dat publiek te kijken, wordt ook duidelijk waarom het eigenlijk steeds moeilijker is om BTS uitsluitend als K-Popfenomeen te beschrijven. Vanaf een afstand zijn vooral de bekende kenmerken van K-Pop zichtbaar: strak geproduceerde videoclips, choreografie, merchandise, lightsticks en een zeer betrokken fandom. In het stadion zie je echter wat er gebeurt wanneer zo'n cultuur jarenlang internationaal groeit.

Sommige fans blijven vooral voor de muziek en daar is niets oppervlakkigs aan. Anderen beginnen bij BTS en raken vervolgens geïnteresseerd in de Koreaanse taal, proberen Koreaans eten, kijken hun eerste K-drama of besluiten uiteindelijk naar Zuid-Korea te reizen. Voor weer anderen vormt BTS maar één onderdeel van een veel bredere belangstelling voor Korea.

Zo werkt Hallyu meestal ook niet als één georganiseerde beweging. Niemand besluit op maandagochtend geïnteresseerd te raken in 'de Korean Wave'. Je hoort een nummer, ziet een serie, probeert een gerecht of ontdekt een artiest. Vanuit dat ene aanknopingspunt kan een veel bredere nieuwsgierigheid ontstaan. BTS is voor miljoenen mensen zo'n eerste aanknopingspunt geweest.

Van een Koreaanse groep naar een internationaal publiek

Dat is des te opvallender wanneer je terugkijkt naar het begin van de groep. Toen BTS in 2013 debuteerde bij Big Hit Entertainment, behoorde dat bedrijf niet tot de dominante spelers binnen de Koreaanse muziekindustrie. De grote namen waren vooral SM Entertainment, YG Entertainment en JYP Entertainment. Ruim een decennium later staat BTS in een Europees voetbalstadion voor een publiek dat uit verschillende generaties en landen bestaat.

Interessant is bovendien dat dit internationale publiek niet simpelweg een buitenlandse kopie van een Koreaanse fanclub is geworden. ARMY heeft buiten Korea eigen communities opgebouwd, fanprojecten georganiseerd, teksten vertaald en kennis gedeeld. Daardoor ontstond rond BTS een internationaal netwerk dat veel groter werd dan de traditionele relatie tussen artiest en platenkoper.

In Brussel komen die verschillende werelden bij elkaar. De artiesten komen uit Zuid-Korea, de muziek bevat Koreaans en Engels en het publiek komt uit allerlei landen. Toch voelt dat tijdens het concert nergens als een ingewikkelde combinatie. Het voelt inmiddels vanzelfsprekend. En misschien is juist dát bijzonder.

Waarom ARIRANG veel meer is dan een mooie tournaam

De naam van de tour geeft daar nog een extra laag aan. Arirang (아리랑) is namelijk veel ouder dan BTS en zelfs veel ouder dan K-Pop. Arirang is de naam van een Koreaanse volksliedtraditie waarvan door de eeuwen heen talloze regionale versies zijn ontstaan. De melodieën en teksten verschillen, maar Arirang is sterk verbonden geraakt met Koreaanse geschiedenis, identiteit, afscheid en verbondenheid. De traditie heeft inmiddels ook internationale erkenning gekregen als immaterieel cultureel erfgoed.

Dat juist BTS de naam ARIRANG kiest voor een album en wereldtour is daarom interessant. Een groep die nauwelijks internationaler kan zijn geworden, kiest voor een nieuw hoofdstuk juist een naam die nadrukkelijk naar Korea verwijst. Daarmee raakt de tour aan een bredere ontwikkeling binnen Hallyu. Internationaal succes hoeft niet te betekenen dat Koreaanse artiesten hun culturele achtergrond steeds verder moeten afzwakken om begrijpelijk te worden voor een wereldwijd publiek. Koreaanse woorden, verhalen en verwijzingen kunnen juist onderdeel worden van die internationale aantrekkingskracht. In Brussel wordt dat bijna tastbaar. Een Koreaans cultureel begrip staat boven een wereldtournee die mensen uit allerlei landen samenbrengt.

Hallyu ziet er vanuit een stadion ineens anders uit

Over de Korean Wave kun je gemakkelijk schrijven in aantallen. Hoeveel streams haalt een K-Popgroep? Hoeveel landen kopen een Koreaanse dramaserie? Hoe snel groeit de verkoop van K-Beauty buiten Azië? Zulke cijfers laten zien dat Koreaanse populaire cultuur internationaal succesvol is. Maar ze vertellen niet helemaal wat er gebeurt wanneer mensen die cultuur onderdeel maken van hun eigen leven. Daarvoor hoef je in Brussel alleen om je heen te kijken.

Een jonge fan staat naast iemand van middelbare leeftijd. Belgische bezoekers raken aan de praat met Nederlanders, Duitsers of Fransen. Mensen die waarschijnlijk geen volledig gesprek in het Koreaans kunnen voeren, zingen wel Koreaanse teksten mee. Een lichtstick die ooit specifiek voor een Koreaanse fandom werd ontworpen, wordt door duizenden Europeanen tegelijkertijd omhoog gehouden. Niet iedereen in dat stadion zal vervolgens Hangul gaan leren, kimchi maken of naar Seoul reizen. Dat hoeft ook helemaal niet. Hallyu is geen pakket waarbij je alles moet afnemen zodra je één onderdeel leuk vindt.

Maar het feit dat een Koreaanse groep zoveel verschillende mensen op deze schaal kan samenbrengen, laat wel zien hoe de positie van Koreaanse populaire cultuur is veranderd. Korea is hier niet langer iets onbekends dat eerst uitgelegd moet worden voordat mensen ervan kunnen genieten. Voor een groot deel van het publiek is het al vertrouwd.

Wat uiteindelijk van BTS in Brussel blijft hangen

Wanneer het concert voorbij is en het Koning Boudewijnstadion langzaam leegstroomt, komen de verschillen tussen al die bezoekers weer terug. De talen die voor het concert door elkaar klonken, zijn opnieuw overal te horen. Mensen zoeken hun vervoer, bekijken filmpjes op hun telefoon en proberen elkaar in de mensenmassa niet kwijt te raken. De muziek is afgelopen, maar juist dat beeld blijft hangen.

We staan in België bij een groep uit Zuid-Korea, omringd door mensen uit allerlei landen en van opvallend verschillende leeftijden. Een paar uur lang leek niemand dat bijzonder te vinden. Misschien zegt dat uiteindelijk meer over de ontwikkeling van BTS en Hallyu dan de vraag hoeveel mensen precies in het stadion stonden of welke nummers in welke volgorde werden gespeeld.

Dat BTS een groot Europees stadion kan vullen, is inmiddels geen verrassing meer. Dat je tussen al die ARMY nauwelijks nog kunt aanwijzen hoe een 'typische BTS-fan' eruitziet, is veel interessanter.