Goryeo: het koninkrijk dat Korea zijn naam gaf
Bijna duizend jaar voordat Korea wereldwijd bekend werd door technologie, K-pop en K-drama's, regeerde op het Koreaanse schiereiland een koninkrijk waarvan de naam tot vandaag is blijven bestaan. Het heette Goryeo (고려), en hoewel de dynastie al in 1392 verdween, leeft haar naam voort in het woord Korea.
Goryeo ontstond in 918, in een tijd waarin verschillende machthebbers om de controle over het schiereiland streden. In de bijna vijf eeuwen die volgden, ontwikkelde het zich tot een koninkrijk met een bloeiende boeddhistische cultuur, verfijnde kunst en contacten met andere delen van Azië. Maar het was ook een rijk dat oorlogen, buitenlandse overheersing en ingrijpende politieke veranderingen moest doorstaan.
De geschiedenis van Goryeo is minder bekend dan die van de Joseon-dynastie, die er later op volgde. Toch werd juist in deze periode een belangrijk deel van de culturele en historische basis gelegd waarop latere Koreaanse generaties voortbouwden.
De voormalige hoofdstad. De overblijfselen van het koninklijke paleis Manwoldae bij Kaesong herinneren aan de tijd waarin Goryeo het grootste deel van het Koreaanse schiereiland bestuurde.
Foto: Eternal and life, CC BY-SA 4.0
Een nieuw koninkrijk op een verdeeld schiereiland
Aan het begin van de tiende eeuw was het koninkrijk Silla, dat lange tijd een groot deel van het Koreaanse schiereiland had verenigd, sterk verzwakt. Regionale machthebbers kwamen in opstand en verschillende koninkrijken streden om de macht. In deze onrustige periode wist de militaire leider Wang Geon zijn positie te versterken. In 918 stichtte hij een nieuwe dynastie, die hij Goryeo noemde, als verwijzing naar het oudere koninkrijk Goguryeo. Daarmee presenteerde hij zijn rijk niet alleen als een nieuwe politieke macht, maar ook als voortzetting van een belangrijk deel van de Koreaanse geschiedenis.
Wang Geon, later bekend als koning Taejo, begreep dat militaire kracht alleen niet voldoende was om het verdeelde gebied bijeen te brengen. Hij sloot bondgenootschappen met invloedrijke families en regionale leiders, onder meer door politieke huwelijken. In 935 gaf Silla zich over en een jaar later werd ook Later Baekje verslagen. Daarmee kwam een einde aan de periode van de Latere Drie Koninkrijken en werd het grootste deel van het Koreaanse schiereiland opnieuw onder één bestuur verenigd. De grenzen van Goryeo vielen overigens niet samen met die van het huidige Korea; delen van de noordelijke gebieden die ooit tot Goguryeo hadden behoord, lagen buiten zijn directe macht.
De hoofdstad werd Gaegyeong, het huidige Kaesong, in wat tegenwoordig Noord-Korea is. Vanuit deze stad ontwikkelde Goryeo een bestuursapparaat waarin koninklijke macht, invloedrijke families en geschoolde ambtenaren een belangrijke rol speelden. Het koninkrijk kende perioden van stabiliteit, maar ook spanningen tussen het hof en machtige groepen binnen de samenleving. Die wisselwerking tussen samenwerking en rivaliteit zou de geschiedenis van Goryeo blijven bepalen.
Een naam die de wereld over reisde
Terwijl de koningen hun macht binnen het schiereiland probeerden te versterken, ontwikkelde Goryeo contacten met de buitenwereld. Het koninkrijk onderhield diplomatieke en handelsbetrekkingen met verschillende Chinese dynastieën en andere gebieden in Oost-Azië. Handelaren bezochten Koreaanse havens en vervoerden onder meer keramiek, textiel, metalen voorwerpen en medicinale producten. Via diezelfde routes kwamen buitenlandse goederen, technieken en ideeën het koninkrijk binnen. De haven van Byeokrando, die toegang bood tot de hoofdstad, groeide uit tot een belangrijk handelscentrum.
Door deze contacten werd de naam Goryeo ook buiten Korea bekend. Via Chinese en maritieme handelsnetwerken bereikten verschillende vormen van de naam onder meer Arabische en Perzische handelaren en later Europese reizigers. In reisverslagen verschenen uiteenlopende schrijfwijzen, waaronder Cauli of Cauly, zoals die met de overlevering van Marco Polo worden geassocieerd. Uiteindelijk ontwikkelden zich in Europese talen benamingen als Corea en Korea. De internationale naam verwijst dus naar een koninkrijk dat meer dan duizend jaar geleden werd gesticht. Koreanen gebruiken tegenwoordig zelf andere namen voor hun land: in Zuid-Korea spreekt men doorgaans van Hanguk (한국), terwijl in Noord-Korea Joseon (조선) gebruikelijk is.
De internationale contacten hadden ondertussen ook invloed op de ontwikkeling van Goryeo zelf. Het bestuur bouwde voort op Chinese voorbeelden uit de Tang-traditie en nam later ook elementen over uit de Song-periode. Bestuurlijke instellingen, ambtelijke examens en ideeën over goed bestuur werden bestudeerd en aangepast aan Koreaanse omstandigheden. Ook op het gebied van religie, kunst en techniek vond uitwisseling plaats. Goryeo nam buitenlandse invloeden dus niet eenvoudigweg over, maar ontwikkelde binnen die contacten eigen tradities en vormen van kennis.
Een theepot van celadon uit de voormalige staat Goryeo.
Foto: Nationaal Museum van Zuid-Korea.
Een koninkrijk van boeddhistische kunst en verfijnd keramiek
Het boeddhisme speelde een centrale rol in het culturele leven van Goryeo. De religie was al eeuwen eerder op het Koreaanse schiereiland geïntroduceerd, maar kreeg onder de nieuwe dynastie een bijzonder prominente positie. Koningen ondersteunden tempels en kloosters, terwijl monniken niet alleen religieuze taken vervulden, maar ook betrokken waren bij onderwijs, kunst en het bewaren van kennis. Boeddhistische schilderingen, beelden en rituele voorwerpen werden met grote zorg vervaardigd en weerspiegelden zowel religieuze overtuigingen als de rijkdom van het hof.
Die verfijning kwam ook tot uitdrukking in het beroemde Goryeo-celadon, in het Koreaans cheongja (청자). Pottenbakkers ontwikkelden keramiek met een karakteristieke groenblauwe glazuurlaag, waarvan de kleur soms aan jade doet denken. Vooral in de twaalfde eeuw bereikten zij een uitzonderlijk hoog niveau. Met de inlegtechniek sanggambrachten ambachtslieden patronen van bloemen, wolken en kraanvogels aan in het oppervlak van vazen, kommen en andere voorwerpen. De combinatie van subtiele kleuren en nauwkeurig uitgewerkte decoraties gaf het keramiek een eigen karakter.
Ook de ontwikkeling van druktechnieken laat zien hoe belangrijk kennis en vakmanschap in Goryeo waren. Koreaanse ambachtslieden gebruikten houtblokken om religieuze en andere teksten te vermenigvuldigen en ontwikkelden later technieken met losse metalen drukletters. Goryeo behoort daarmee tot de vroegste samenlevingen waarvan het gebruik van metalen losse letters historisch is gedocumenteerd. Het oudste bewaard gebleven boek dat met deze techniek is gedrukt, is de boeddhistische Jikji uit 1377, ruim vóór de ontwikkeling van de Europese boekdrukkunst met metalen losse letters. Samen laten deze prestaties zien dat Goryeo niet alleen een politiek koninkrijk was, maar ook een samenleving waarin religie, kunst en technische kennis nauw met elkaar verbonden waren.
Oorlog en de strijd om zelfstandigheid
De culturele bloei betekende niet dat Goryeo een vreedzame geschiedenis kende. Het koninkrijk kreeg regelmatig te maken met conflicten aan zijn grenzen en met machtsstrijd binnen het hof. In de twaalfde eeuw groeide de onvrede onder militaire leiders, die vonden dat burgerlijke bestuurders te veel macht hadden. Een militaire staatsgreep in 1170 maakte een einde aan de bestaande machtsverhoudingen. De daaropvolgende periode, bekend als het militaire bewind van Goryeo(1170–1270), werd gekenmerkt door de grote invloed van militaire machthebbers. Hoewel de koninklijke dynastie bleef bestaan, lag de feitelijke politieke macht lange tijd bij deze leiders.
In de dertiende eeuw volgde een nog grotere bedreiging. Vanaf 1231 vielen Mongoolse legers Goryeo herhaaldelijk binnen. De oorlogen veroorzaakten grote verwoestingen en dwongen het koninklijke hof uit te wijken naar het eiland Ganghwa. In deze onzekere periode werd een nieuwe verzameling boeddhistische geschriften op meer dan 80.000 houten drukblokken uitgesneden. De vervaardiging van deze Tripitaka Koreana had zowel religieuze als politieke betekenis. Men hoopte spirituele bescherming te verkrijgen in een tijd van oorlog, terwijl tegelijkertijd een gezaghebbende verzameling boeddhistische teksten zorgvuldig werd vastgelegd en bewaard.
Na tientallen jaren van oorlog moest Goryeo uiteindelijk de Mongoolse overmacht erkennen. Vanaf 1259 ontstond een verhouding waarin het koninkrijk zijn eigen dynastie behield, maar sterk afhankelijk werd van het Mongoolse rijk en later de Yuan-dynastie in China. Huwelijken tussen Koreaanse koningen en Mongoolse prinsessen versterkten de politieke banden, terwijl Mongoolse invloeden zichtbaar werden aan het hof. Goryeo bleef bestaan, maar de zelfstandigheid die het koninkrijk eeuwenlang had verdedigd, was aanzienlijk beperkt.
Het 14e-eeuwse graf van koning Gongmin (Hyonjongrung Royal Tomb) - Goryeo-dynastie
Foto: David Stanley, CC BY 2.0
De laatste jaren van Goryeo
Toen de macht van de Yuan-dynastie in de veertiende eeuw begon af te nemen, ontstonden nieuwe mogelijkheden voor Goryeo. Koning Gongmin, die van 1351 tot 1374 regeerde, probeerde de buitenlandse invloed terug te dringen en het koninklijk gezag te versterken. Zijn hervormingen stuitten echter op weerstand van invloedrijke families en andere machtsgroepen. Tegelijkertijd bleef het koninkrijk te maken houden met grensconflicten, economische problemen en politieke verdeeldheid.
Binnen het bestuur groeide bovendien de invloed van geleerden die zich lieten inspireren door het neoconfucianisme. Zij vonden dat het koninkrijk grondig moest worden hervormd en bekritiseerden onder meer de macht van gevestigde elites en bepaalde boeddhistische instellingen. De discussie ging daarmee niet alleen over wie het land moest besturen, maar ook over de waarden waarop het bestuur gebaseerd moest zijn. Terwijl het boeddhisme gedurende Goryeo een centrale positie had ingenomen, won een andere visie op de inrichting van de samenleving steeds meer terrein.
De beslissende verandering kwam in 1388, toen generaal Yi Seong-gye tijdens een militaire expeditie zijn leger omkeerde en terugtrok naar de hoofdstad. Daarmee verschoof de politieke macht in zijn voordeel. Vier jaar later, in 1392, zette hij de laatste Goryeo-koning af en stichtte hij de Joseon-dynastie. Na bijna vijf eeuwen kwam een einde aan Goryeo, maar niet aan de culturele tradities en kennis die zich in die periode hadden ontwikkeld. Joseon bouwde op veel daarvan voort, terwijl het tegelijkertijd een nieuwe richting insloeg.
De erfenis van Goryeo
Wie vandaag de geschiedenis van Korea verkent, komt op verschillende plaatsen sporen van Goryeo tegen. In Zuid-Koreaanse musea zijn celadonvazen, boeddhistische beelden en andere kunstvoorwerpen uit deze periode te bewonderen. De houten drukblokken van de Tripitaka Koreana worden nog altijd bewaard in Haeinsa, terwijl belangrijke historische locaties rond de voormalige hoofdstad Kaesong tegenwoordig in Noord-Korea liggen. Samen vertellen ze het verhaal van een koninkrijk dat zijn culturele identiteit ontwikkelde in een wereld van handel, religieuze uitwisseling en politieke rivaliteit.
Goryeo vormt ook een belangrijke verbinding tussen verschillende perioden uit de Koreaanse geschiedenis. Het bracht het grootste deel van het Koreaanse schiereiland opnieuw onder één bestuur, ontwikkelde bestuurlijke en culturele tradities en legde een basis waarop de latere Joseon-dynastie voortbouwde. De overgang naar Joseon betekende grote veranderingen, maar niet dat alles wat eraan voorafging verdween. Kunst, kennis en historische herinneringen bleven onderdeel van de Koreaanse samenleving.
Misschien is de bekendste erfenis van Goryeo tegelijk de minst opvallende. Iedere keer dat we de naam Korea gebruiken, verwijzen we onbewust naar het koninkrijk dat Wang Geon in 918 stichtte. De dynastie verdween meer dan zeshonderd jaar geleden, maar haar naam bleef bestaan. Daarmee is Goryeo niet alleen een hoofdstuk uit de Koreaanse geschiedenis, maar ook een naam die nog altijd dagelijks over de hele wereld wordt uitgesproken.
Verder ontdekken
Wil je weten wat er veranderde toen Goryeo plaatsmaakte voor Joseon? In ons artikel over de Joseon-dynastie ontdek je hoe een nieuw koningshuis het bestuur, de samenleving en de culturele ontwikkeling van Korea eeuwenlang beïnvloedde.
Of wil je weten hoe het Koreaanse schrift dat we vandaag kennen ontstond? Tijdens Goryeo werden teksten vooral geschreven met Chinese karakters. Pas onder Joseon werd het Koreaanse alfabet ontwikkeld. In ons artikel over Hangul lees je waarom die uitvinding zo belangrijk werd voor de Koreaanse taal en cultuur.
Ontdek nog meer over Korea
Wil je samen met ons verder ontdekken wat Korea zo bijzonder maakt? Schrijf je in voor de K-Life24 nieuwsbrief en ontvang nieuwe verhalen, ontdekkingen en recensies rechtstreeks in je inbox.