Jeju

Een eiland dat uit vulkanen werd geboren

Om Jeju te begrijpen, moet je eigenlijk bij de grond beginnen. Jeju is een vulkanisch eiland en dat zie je vrijwel overal terug. Zwarte basaltstenen vormen muren rond velden en huizen, oude lavastromen bepaalden het landschap en verspreid over het eiland liggen honderden kleinere vulkanische heuvels die in het Koreaans oreum (오름) worden genoemd.

Midden op het eiland ligt Hallasan (한라산). Met 1.947 meter is deze slapende vulkaan de hoogste berg van Zuid-Korea. Vanaf de kust loopt het landschap geleidelijk omhoog richting de berg, waardoor Hallasan niet alleen een opvallend natuurgebied is, maar letterlijk het geografische middelpunt van Jeju vormt.

Een deel van dat landschap behoort sinds 2007 tot het UNESCO-werelderfgoed Jeju Volcanic Island and Lava Tubes. UNESCO onderscheidt daarbij drie belangrijke onderdelen: Hallasan, de Geomunoreum-lavatunnels en Seongsan Ilchulbong, de opvallende vulkanische tufkegel aan de oostkust. Vooral het lavatunnelsysteem rond Geomunoreum wordt internationaal als uitzonderlijk beschouwd vanwege de kwaliteit en verscheidenheid van de ondergrondse vulkanische formaties.

Dat vulkanische verleden is geen geschiedenis die alleen geologen interesseert. Het bepaalde ook hoe mensen op Jeju konden wonen en werken. De poreuze bodem houdt op veel plaatsen moeilijk water vast en grote vruchtbare rijstvelden zoals op delen van het vasteland waren hier niet vanzelfsprekend. Bewoners moesten zich aanpassen aan wind, steen, zee en relatief beperkte landbouwmogelijkheden. Het landschap dat tegenwoordig zoveel bezoekers naar Jeju trekt, stelde eerdere generaties dus juist voor flinke uitdagingen.

Hallasan en de honderden oreum van Jeju

Hallasan trekt vanzelfsprekend de meeste aandacht, maar wie alleen naar de hoogste berg kijkt, mist een van de karakteristiekste onderdelen van het landschap: de oreum. Deze kleinere vulkanische heuvels liggen verspreid over Jeju en geven vooral het binnenland zijn golvende uiterlijk. Sommige zijn begroeid met bos, andere bestaan uit open grasland en weer andere bieden uitzicht over de zee, dorpen en Hallasan. Voor bezoekers zijn verschillende oreum populaire wandelbestemmingen geworden, maar voor Jeju zijn ze meer dan mooie uitzichtpunten. Ze maken deel uit van een landschap waarin landbouw, veeteelt, dorpen en lokale verhalen zich eeuwenlang hebben ontwikkeld.

Ook de stenen muren die overal door het landschap lopen, horen daarbij. Basalt was in overvloed aanwezig en werd gebruikt om velden af te bakenen en bescherming te bieden tegen de sterke wind. Wat voor een bezoeker misschien vooral karakteristiek en fotogeniek oogt, ontstond dus uit praktische noodzaak. Zo vertelt het landschap van Jeju steeds hetzelfde verhaal: de cultuur van het eiland ontwikkelde zich niet ondanks de natuur, maar juist in voortdurende aanpassing eraan.

De haenyeo: vrouwen die leven van de zee

Nergens wordt die relatie tussen mens en landschap duidelijker dan bij de haenyeo (해녀), de beroemde vrouwelijke duikers van Jeju. Generaties vrouwen leerden hier zonder zuurstofflessen naar schelpdieren, zeewier, zee-egels en andere producten uit zee te duiken. UNESCO beschrijft hoe haenyeo hun kennis van de zee en het onderwaterleven binnen families, lokale visserijcoöperaties, verenigingen en opleidingsinitiatieven doorgeven. De duikers worden bovendien ingedeeld naar ervaring, waarbij ervaren sanggun hun kennis met minder ervaren vrouwen delen.

De cultuur van de Jeju-haenyeo werd in 2016 opgenomen op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed. Daarbij gaat het nadrukkelijk niet alleen om de fysieke prestatie van het duiken. UNESCO benadrukt ook de gemeenschapsstructuur, kennisoverdracht, duurzame omgang met de zee en de bijzondere maatschappelijke positie van de vrouwen. Dat laatste maakt de haenyeo extra interessant binnen de Koreaanse geschiedenis. In een samenleving waarin confucianistische tradities lange tijd sterk door mannen werden gedomineerd, konden vrouwen op Jeju door hun economische rol een opvallend sterke positie binnen hun gemeenschap innemen. De inkomsten uit de zee waren voor veel gezinnen essentieel.

Daar moet wel een romantisch beeld naast worden gezet. Haenyeo worden tegenwoordig graag als krachtige symbolen van Jeju gepresenteerd, maar hun werk ontstond niet als lifestylekeuze. Het was zwaar en gevaarlijk werk waarmee vrouwen hun gezinnen moesten onderhouden. Veel oudere haenyeo doken tientallen jaren omdat economische omstandigheden weinig andere mogelijkheden boden. En de traditie staat onder druk. UNESCO beschrijft hoe het aantal duikers sterk is afgenomen en veel actieve haenyeo inmiddels op leeftijd zijn. Tegelijk proberen jongere vrouwen, lokale organisaties en scholen de kennis levend te houden. Daardoor zijn de haenyeo geen figuren uit een verdwenen verleden, maar onderdeel van een levende cultuur waarvan de toekomst nog wordt geschreven.

Luister naar de kust en je hoort de sumbisori

Wie haenyeo aan het werk ziet, kan na het bovenkomen een opvallend fluitend geluid horen. Dat is de sumbisori (숨비소리). Na een duik waarbij de adem wordt ingehouden, ademen de vrouwen krachtig uit en nemen snel nieuwe lucht in. Daardoor ontstaat een karakteristiek geluid dat onlosmakelijk met het werk van de haenyeo verbonden is geraakt.

Het maakt duidelijk hoe fysiek het duiken is. Vanaf de kust kan het bijna sereen ogen: een zwarte duikfiguur verdwijnt onder het water en verschijnt enige tijd later weer aan de oppervlakte. Maar onder water wordt gewerkt onder omstandigheden waarin ervaring, ademcontrole en kennis van stroming en zee essentieel zijn.

Ook duurzaamheid is onderdeel van die kennis. Haenyeo houden rekening met seizoenen en minimale afmetingen van hun vangst. Een ervaren haenyeo vertelde UNESCO bijvoorbeeld hoe te kleine schelpdieren worden teruggezet zodat ze verder kunnen groeien. Het laat zien dat traditionele kennis en modern denken over duurzaam gebruik van de zee elkaar hier kunnen raken. Wie Jeju wil begrijpen, moet daarom eigenlijk niet alleen naar Hallasan kijken, maar ook naar zee.

Een cultuur die niet helemaal hetzelfde is als die van het vasteland

De geografische afstand tot het Koreaanse vasteland zorgde ervoor dat Jeju een sterke regionale identiteit ontwikkelde. Dat is bijvoorbeeld hoorbaar in Jejueo (제주어), de traditionele taalvariëteit van het eiland. Voor sprekers van standaard-Koreaans kan Jejueo moeilijk te begrijpen zijn. Ook plaatselijke gebruiken, volksgeloof, architectuur en voedselcultuur ontwikkelden eigen kenmerken.

Een van de bekendste symbolen daarvan staat tegenwoordig bijna overal op het eiland: de dol hareubang (돌하르방). Deze basaltstenen beelden met grote ogen, opvallende neuzen en een soort hoed zijn zo herkenbaar geworden dat miniatuurversies in vrijwel iedere souvenirwinkel te vinden zijn. De oorspronkelijke beelden hadden echter een andere functie. Volgens de officiële toeristische organisatie van Jeju dateren de oudste dol hareubang uit de achttiende eeuw en stonden ze bij toegangen tot bestuurlijke centra. Ze hadden een beschermende en symbolische functie. Tegenwoordig zijn ze uitgegroeid tot een algemeen icoon van het eiland. Ook hierin zie je hoe cultuur verandert. Een beeld dat ooit verbonden was met specifieke plaatsen en functies kan eeuwen later het herkenningsteken van een hele regio worden.

Wind, steen en vrouwen

Jeju wordt traditioneel wel beschreven als het eiland van samda (삼다): drie dingen waarvan er veel zouden zijn. Daarmee worden wind, stenen en vrouwen bedoeld. De eerste twee zijn gemakkelijk in het landschap terug te vinden. Jeju ligt open in zee en kent stevige wind, terwijl de vulkanische oorsprong overal basalt heeft achtergelaten. De verwijzing naar vrouwen wordt vaak gekoppeld aan de demografische en economische geschiedenis van het eiland. Het leven op zee bracht risico's met zich mee en vrouwen speelden een belangrijke rol in landbouw, huishoudens en vooral de duikcultuur van de haenyeo.

Tegenwoordig wordt samda graag gebruikt als compacte omschrijving van de identiteit van Jeju. Toch is het interessanter om achter die drie woorden te kijken. Wind en steen waren geen decorstukken, maar omstandigheden waaraan bewoners zich moesten aanpassen. En de sterke zichtbaarheid van vrouwen vertelt niet alleen een inspirerend verhaal over onafhankelijkheid, maar ook over hard werk en economische noodzaak. Zoals vaker bij Jeju ligt achter een aantrekkelijk symbool een ingewikkelder geschiedenis.

Jeju smaakt anders dan het vasteland

Die regionale geschiedenis vind je ook terug op tafel. Een eiland met een andere bodem, klimaat en toegang tot de zee ontwikkelt vanzelf andere eetgewoonten. Vis, schelpdieren en zeewier spelen daarom een belangrijke rol in de eetcultuur van Jeju, maar het eiland staat ook bekend om varkensvlees en citrusvruchten. Een van de bekendste producten is Jeju black pork, afkomstig van het zwarte varken dat sterk met het eiland wordt geassocieerd. Tegenwoordig kom je overal restaurants tegen waar het vlees op Koreaanse barbecueplaten wordt gegrild. Aan de andere kant van de lokale keuken staan gerechten die direct verbonden zijn met de haenyeo en de zee. Verse zee-egel, abalone, schelpdieren en zeewier vertellen veel meer over de traditionele economie van het eiland dan een doorsnee barbecuegerecht ooit zou kunnen.

En dan zijn er de Jeju-mandarijnen, of gyul. Door het mildere klimaat is Jeju het centrum van de Koreaanse citrusproductie geworden. In de winter kleuren boomgaarden oranje en mandarijnen uit Jeju zijn in heel Zuid-Korea een vertrouwd seizoensproduct. Daarmee is Jeju een goed voorbeeld van wat we binnen K-Food steeds proberen te laten zien: de Koreaanse keuken bestaat niet uit één landelijke verzameling gerechten. Regio, landschap, klimaat en geschiedenis bepalen mede wat mensen eten. Wie Jeju proeft, proeft dus een ander Korea dan in Seoul.

Van groene thee naar K-Beauty

Jeju speelt ook een verrassende rol in de wereld van K-Beauty. Op het eiland liggen de uitgestrekte theevelden van OSULLOC, ontstaan uit het initiatief van Amorepacific-oprichter Suh Sung-whan om de Koreaanse theecultuur nieuw leven in te blazen. Vanaf 1979 werd daarvoor grond op Jeju ontwikkeld tot theeplantages. De groene thee van het eiland bleef vervolgens niet alleen in het theekopje: Amorepacific ging de plant ook onderzoeken als ingrediënt voor huidverzorging. Zo ontstaat op Jeju een mooie verbinding tussen landschap, Koreaanse theecultuur en moderne K-Beauty — en laat het eiland opnieuw zien hoe dicht traditie en innovatie in Zuid-Korea soms bij elkaar liggen.

Het eiland achter When Life Gives You Tangerines

Voor veel internationale kijkers kreeg Jeju de afgelopen jaren opnieuw een gezicht door K-drama's die het eiland als decor gebruiken. Een belangrijk voorbeeld is When Life Gives You Tangerines. Daarin is Jeju veel meer dan een mooie achtergrond. Het eiland, de zee, mandarijnen, familieverhoudingen, armoede, de positie van vrouwen en veranderende kansen tussen generaties zijn onderdeel van het verhaal. Ook de haenyeo-cultuur krijgt daardoor betekenis binnen een bredere geschiedenis van vrouwen die door zwaar werk hun families hielpen onderhouden.

Dat maakt de serie interessant om Korea te ontdekken. Een kijker kan beginnen bij de personages en vervolgens vanzelf uitkomen bij vragen over de geschiedenis van Jeju, de haenyeo, Koreaanse familieverhoudingen en de economische ontwikkeling van Zuid-Korea. Tegelijk blijft een K-drama fictie. Het kan historische en culturele thema's zichtbaar maken, maar vervangt geen geschiedenisboek. Juist wanneer een serie nieuwsgierig maakt, is het interessant om te onderzoeken welke wereld achter het verhaal ligt. Op die manier vormt Jeju een natuurlijke brug tussen K-Drama en K-Culture.

Achter het paradijselijke eiland ligt ook een pijnlijke geschiedenis

Wie alleen de toeristische beelden van Jeju ziet, kan gemakkelijk vergeten dat het eiland ook een van de meest ingrijpende episodes uit de moderne Koreaanse geschiedenis heeft meegemaakt. Na het einde van de Japanse koloniale overheersing in 1945 ontstonden op het Koreaanse schiereiland grote politieke spanningen. Korea werd verdeeld in een door de Sovjet-Unie beïnvloede noordelijke zone en een door de Verenigde Staten bestuurde zuidelijke zone, terwijl verschillende politieke groepen tegenover elkaar kwamen te staan.

Op Jeju liepen die spanningen uiteindelijk uit op wat bekendstaat als het Jeju 4·3 Incident (제주4·3사건). De naam verwijst naar 3 april 1948, maar het geweld en de repressie strekten zich over een veel langere periode uit. Gewapende opstand, harde contraguerrilla-operaties en grootschalig geweld tegen burgers kostten vele eilandbewoners het leven. Het onderwerp bleef vervolgens decennialang politiek gevoelig. Nabestaanden konden lange tijd nauwelijks openlijk over hun ervaringen spreken. Pas veel later kwam er meer ruimte voor officieel onderzoek, erkenning en herdenking.

Tegenwoordig vormt het Jeju 4·3 Peace Park een belangrijke plaats van herinnering. De Jeju 4·3 Peace Foundation benadrukt dat deze geschiedenis niet alleen bij Jeju hoort, maar onderdeel is van de geschiedenis van de Republiek Korea. Voor bezoekers betekent dat niet dat iedere vakantie op Jeju in een geschiedenisles moet veranderen. Maar wie het eiland werkelijk wil begrijpen, kan deze laag moeilijk volledig negeren. Achter sommige stille dorpen en landschappen bevinden zich verhalen die generaties lang nauwelijks verteld konden worden. Juist daardoor krijgt het idyllische beeld van Jeju meer diepte.

Van geïsoleerd eiland naar favoriete vakantiebestemming

Het contrast met het huidige Jeju kan nauwelijks groter zijn. Tegenwoordig is het eiland een van de bekendste binnenlandse vakantiebestemmingen van Zuid-Korea. Koreanen komen er voor een weekend, huwelijksreis of familievakantie, terwijl internationale bezoekers worden aangetrokken door Hallasan, stranden, wandelroutes, cafés en het vulkanische landschap. Daarmee is ook het eiland zelf veranderd. Toerisme bracht werkgelegenheid en nieuwe voorzieningen, maar tegelijkertijd ontstonden vragen over bebouwing, drukte, afval, watergebruik en de bescherming van natuur en lokale cultuur.

Dat spanningsveld is op veel populaire eilanden ter wereld herkenbaar. Bezoekers komen juist voor het landschap en de eigen identiteit, terwijl een steeds grotere toeristische economie precies die eigenschappen onder druk kan zetten. UNESCO noemt het beheersen van grote bezoekersaantallen dan ook als een van de aandachtspunten bij het beheer van het vulkanische werelderfgoed.

Wie Jeju buiten de bekende toeristische plekken wil ontdekken, kan daarom juist tijd nemen voor kleinere dorpen, lokale markten, wandelroutes en plekken waar landschap en dagelijks leven nog duidelijk met elkaar verbonden zijn.

De Jeju Olle Trail: langzaam rond het eiland

Een mooie manier om dat te doen is wandelen. De Jeju Olle Trail bestaat uit een netwerk van wandelroutes rond en over het eiland. De paden lopen langs kust, dorpen, velden, bossen en kleinere oreum en bieden daarmee een heel andere ervaring dan van bezienswaardigheid naar bezienswaardigheid rijden. Juist het langzame tempo past bij Jeju. Lopend merk je hoe vaak het landschap verandert. Een vissersdorp gaat over in een rotsachtige kust, waarna het pad langs een mandarijnboomgaard of stenen muur verdergaat. Je ziet niet alleen de grote attracties, maar ook de ruimtes ertussen.

En juist daar wordt een bestemming vaak interessant. Een oude basaltmuur vertelt iets over landbouw. Een klein haventje brengt je bij de relatie met de zee. Een groep haenyeo bij een kustdorp laat zien dat een UNESCO-traditie tegelijkertijd gewoon dagelijks werk kan zijn. Zo wordt wandelen een manier om het eiland niet alleen te bekijken, maar te lezen.

Seongsan Ilchulbong en de zonsopkomst

Een van de bekendste plekken van Jeju is Seongsan Ilchulbong (성산일출봉) aan de oostkust. De opvallende vulkanische tufkegel ontstond door een uitbarsting in ondiep zeewater en rijst steil boven de kust uit. UNESCO noemt de uitzonderlijk goed zichtbare geologische structuur van Seongsan Ilchulbong van internationaal belang voor het begrijpen van dit type vulkanische uitbarsting. De Koreaanse naam bevat niet toevallig het woord ilchul, zonsopkomst. De top is beroemd als plek om de zon boven zee te zien opkomen en trekt vooral rond nieuwjaar veel bezoekers.

Toch wordt ook hier de plek interessanter wanneer je verder kijkt dan het uitzicht. Rond Seongsan zijn haenyeo-gemeenschappen actief en ligt de relatie tussen vulkaan, kust en mens letterlijk naast elkaar. Binnen enkele kilometers komen zo miljoenen jaren geologische geschiedenis en enkele generaties menselijke geschiedenis samen.

Hallasan verandert met de seizoenen

Jeju wordt soms bijna als subtropisch eiland gepresenteerd, maar ook hier zijn de vier Koreaanse seizoenen duidelijk aanwezig. In het voorjaar verschijnen bloesems en bloemen, de zomer is warm en vochtig en in de herfst veranderen delen van het berglandschap van kleur. In de winter kan Hallasan bedekt zijn met sneeuw terwijl het aan de kust veel zachter is. Die hoogteverschillen zorgen ervoor dat op een relatief klein eiland verschillende ecosystemen voorkomen. UNESCO wijst op de bijzondere overgang van vegetatie op Hallasan naar de mariene ecosystemen rond het eiland. Jeju is naast Werelderfgoed ook UNESCO Biosphere Reserve en UNESCO Global Geopark.

Daarmee is de natuur van Jeju veel meer dan een mooie achtergrond voor Instagramfoto's. Het eiland is een plek waar geologie, klimaat en biodiversiteit uitzonderlijk dicht bij elkaar komen. En precies dat landschap heeft mede bepaald hoe de cultuur van Jeju zich ontwikkelde.

Jeju is Korea, maar vertelt een eigen verhaal

Misschien is dat uiteindelijk wat Jeju zo interessant maakt voor Korea ontdekken. Wie vanuit Seoul naar het eiland vliegt, blijft binnen hetzelfde land, maar ontmoet een andere regionale geschiedenis. De stenen zijn anders, de taal klinkt anders, het eten verandert en de zee speelt een veel grotere rol in het dagelijks leven en de identiteit.

Tegelijk is Jeju geen geïsoleerd stukje 'oud Korea' dat buiten de moderne wereld is blijven staan. Het eiland kent moderne steden, universiteiten, hotels, koffiecultuur en een omvangrijke toeristische economie. Jongeren vertrekken voor studie en werk naar het vasteland, terwijl anderen juist nieuwe bedrijven op Jeju beginnen. Oude beroepen verdwijnen of veranderen en tradities worden bewust beschermd omdat ze niet langer vanzelfsprekend worden doorgegeven. Daarmee vertelt Jeju eigenlijk hetzelfde grotere verhaal dat op veel plekken binnen K-Life24 terugkomt: traditie en moderniteit bestaan in Zuid-Korea niet los van elkaar. Ze ontmoeten elkaar voortdurend en veranderen elkaar.

Bij de haenyeo zie je dat wanneer eeuwenoude kennis wordt doorgegeven via moderne scholen. Bij de dol hareubang wanneer oude stenen wachters veranderen in culturele iconen. In de keuken wanneer traditionele eilandproducten terechtkomen in moderne restaurants en cafés. En in K-drama's wanneer verhalen uit het verleden opnieuw worden verteld aan een wereldwijd publiek. Jeju laat daardoor zien hoeveel verschillende Korea's er binnen Zuid-Korea zelf te ontdekken zijn.