Waarom heeft Zuid-Korea een feestdag voor Hangul?

Om waarom Hangul Day op 9 oktober wordt gevierd te begrijpen, moeten we terug naar de vijftiende eeuw. Koreanen spraken destijds natuurlijk Koreaans, maar voor geschreven teksten werden vooral Chinese karakters gebruikt. De Koreaanse en Chinese taal verschillen echter sterk van elkaar. Het gebruik van Chinese karakters maakte lezen en schrijven bovendien moeilijk toegankelijk voor grote delen van de bevolking.

Koning Sejong de Grote, die van 1418 tot 1450 regeerde, wilde daar verandering in brengen. In 1443 werd onder zijn leiding een nieuw schrift ontwikkeld dat aansloot op de klanken van de Koreaanse taal. In 1446 verscheen Hunminjeongeum (훈민정음), waarin het nieuwe schrift en de principes erachter werden uitgelegd. De naam kan ongeveer worden begrepen als de 'juiste klanken voor het onderwijzen van het volk'.

Het oorspronkelijke systeem bestond uit 28 letters: 17 medeklinkers en 11 klinkers. Bijzonder was dat er bewust was nagedacht over hun vorm. De basisvormen van verschillende medeklinkers hielden verband met de stand van de mond en spraakorganen bij het uitspreken van klanken. De basiselementen van de klinkers verwezen naar hemel, aarde en mens.

Dat maakt Hangul interessant: we weten niet alleen wanneer het schrift werd ontwikkeld, maar beschikken ook over historische documentatie waarin wordt uitgelegd waarom en volgens welke principes dat gebeurde. De Hunminjeongeum-manuscripten werden daarom in 1997 opgenomen in UNESCO's Memory of the World Register.

Van Hunminjeongeum naar Hangul

Het schrift dat tegenwoordig Hangul heet, werd aanvankelijk dus Hunminjeongeum genoemd. De naam Hangul kwam pas veel later in gebruik. Ook werd het nieuwe schrift na 1446 niet onmiddellijk door iedereen omarmd. Klassiek Chinees behield lange tijd een belangrijke positie onder geleerden en binnen bestuur en elitecultuur. Hangul vond ondertussen andere wegen door de samenleving en werd onder meer gebruikt voor religieuze teksten, literatuur en communicatie door mensen die geen uitgebreide scholing in Chinese karakters hadden gekregen.

Daarmee begon een ontwikkeling die eeuwen zou duren. Wat in de vijftiende eeuw als een nieuw schrift werd geïntroduceerd, groeide uiteindelijk uit tot het dominante schrift van het moderne Korea. De letters worden daarbij niet simpelweg achter elkaar gezet zoals in ons alfabet. Ze worden gegroepeerd in herkenbare lettergreepblokken. 한글, Hangul, bestaat bijvoorbeeld uit de blokken 한 (han) en 글 (geul). Daardoor ziet geschreven Koreaans er voor beginners aanvankelijk ingewikkelder uit dan het systeem eigenlijk is. Wie tegenwoordig het Koreaanse alfabet wil leren, ontdekt daarom vaak verrassend snel dat de basis logisch is opgebouwd.

Waarom 9 oktober?

De geschiedenis van Hangul Day zelf begint veel later dan die van Hangul. Tijdens de Japanse koloniale periode, die van 1910 tot 1945 duurde, kregen de Koreaanse taal en het Koreaanse schrift een nieuwe betekenis. Taalgeleerden hielden zich bezig met onderzoek, spelling, standaardisering en het samenstellen van woordenboeken. Het beschermen en ontwikkelen van de Koreaanse taal raakte in die omstandigheden ook verbonden met het bewaren van een eigen culturele identiteit.

In 1926 organiseerde de Joseoneo Yeonguhoe, de voorloper van de huidige Hangul Society, een eerste officiële herdenking van de bekendmaking van het schrift. Die dag kreeg aanvankelijk de naam Gagyanal (가갸날). Twee jaar later werd de naam veranderd in Hangulnal, oftewel Hangul Day. De precieze datum veranderde daarna nog. Aanvankelijk beschikten onderzoekers niet over alle historische informatie die tegenwoordig bekend is. Nadat een exemplaar van de Hunminjeongeum Haerye beschikbaar kwam, kon de periode waarin het schrift officieel was bekendgemaakt nauwkeuriger worden vastgesteld. Uiteindelijk werd 9 oktober de vaste datum voor Hangul Day in Zuid-Korea. Daardoor viert Korea op 9 oktober niet letterlijk de verjaardag van één moment waarop iemand het alfabet bedacht. De datum herinnert vooral aan de bekendmaking van het nieuwe schrift in 1446.

Hangul als onderdeel van de Koreaanse identiteit

Dat Hangul Day juist tijdens de koloniale periode ontstond, geeft de feestdag een diepere betekenis. In de vijftiende eeuw draaide Hunminjeongeum vooral om de mogelijkheid de gesproken Koreaanse taal beter op schrift te stellen en geschreven communicatie toegankelijker te maken. Eeuwen later kreeg hetzelfde schrift ook betekenis als drager van een eigen taal en cultuur.

Tijdens de Japanse koloniale overheersing hielden Koreaanse taalwetenschappers zich actief bezig met het bestuderen en behouden van de taal. De voorloper van de huidige Hangul Society werkte bijvoorbeeld aan spellingregels, standaardtaal en een Koreaans woordenboek. In 1942 leidde de zogenoemde Joseon Language Society Incident tot arrestaties van leden van de organisatie en werd het woordenboekproject onderbroken.

Het zou daarom te eenvoudig zijn om Hangul alleen een handig alfabet te noemen. Door de geschiedenis heen kreeg het schrift verschillende betekenissen: als middel om kennis toegankelijker te maken, als dagelijkse schrijftaal en in moeilijke historische perioden als belangrijk onderdeel van culturele identiteit. Dat verklaart mede waarom koning Sejong en Hangul nog altijd zo zichtbaar aanwezig zijn in Zuid-Korea.

Wie in Seoul over Gwanghwamun Square loopt, ziet bijvoorbeeld het grote standbeeld van koning Sejong. Zijn portret staat bovendien op het biljet van 10.000 won. Hangul is ondertussen overal: van metrostations en straatnaamborden tot smartphones, webtoons, K-drama's en K-Pop. Een vijftiende-eeuws schrift functioneert moeiteloos in een van de meest digitale samenlevingen ter wereld.

Hangul Day in het Korea van nu

Tegenwoordig is 9 oktober een officiële vrije dag in Zuid-Korea. Rond Hangul Day worden tentoonstellingen, lezingen, schrijfwedstrijden, culturele activiteiten en evenementen georganiseerd die aandacht besteden aan de Koreaanse taal en het schrift. Een belangrijke plek daarbij is het National Hangeul Museum in Seoul, dat in 2014 toepasselijk genoeg op 9 oktober werd geopend. Het museum verzamelt en presenteert materiaal over de geschiedenis, ontwikkeling en culturele betekenis van het schrift.

In 2026 krijgt de viering een extra historische laag. Precies honderd jaar na de eerste Gagyanal organiseert het National Hangeul Museum samen met andere instellingen een speciale tentoonstelling over 100 jaar Hangul Day, die van 2 oktober 2026 tot 9 februari 2027 in het National Museum of Korean Contemporary History wordt gehouden.

Maar Hangul Day gaat inmiddels ook over de toekomst van het schrift. Door de wereldwijde belangstelling voor K-Pop, K-drama's en andere onderdelen van Hallyu zijn er steeds meer mensen buiten Korea die Koreaans leren. Voor sommige internationale fans begint dat heel eenvoudig: ze willen de naam van hun favoriete artiest kunnen lezen, begrijpen wat er op een verpakking staat of niet langer volledig afhankelijk zijn van ondertiteling. Daarmee krijgt een schrift dat bijna zes eeuwen geleden werd ontwikkeld opnieuw een groter internationaal publiek.

Van 한글 naar je eerste Koreaanse woorden

Het leuke aan Hangul is dat je niet eerst vloeiend Koreaans hoeft te spreken om er iets van te begrijpen. Wie de letters leert herkennen, kan vrij snel beginnen met het ontcijferen van woorden die je misschien al kent.

서울 is Seoul.
부산 is Busan.
김치 is kimchi.
한글 is Hangul.

Daarmee wordt Hangul ook een mooie ingang naar de Koreaanse cultuur. Je begint misschien omdat je een K-Pop-naam wilt kunnen lezen of een woord uit een K-drama herkent, maar ondertussen leer je iets dat veel verder teruggaat dan Hallyu. De feestdag verbindt het Joseon van koning Sejong met de koloniale geschiedenis, het moderne Zuid-Korea en de huidige internationale belangstelling voor de Koreaanse taal.