Wat betekent Gaecheonjeol?

De naam 개천절 bestaat uit drie delen: gae (개/開) voor openen, cheon (천/天) voor hemel en jeol (절/節) voor een feest- of gedenkdag. Gaecheonjeol kan daarom vrij worden vertaald als ‘de dag waarop de hemel openging’.

Dat is betekenisvoller dan simpelweg ‘de dag waarop Korea werd gesticht’. In de Koreaanse Culturele Encyclopedie wordt erop gewezen dat gaecheon oorspronkelijk niet noodzakelijk naar de stichting van Gojoseon door Dangun verwijst, maar naar het eerdere moment waarop Hwanung (환웅) vanuit de hemel naar de aarde zou zijn afgedaald. Daar begon volgens het oorsprongsverhaal een nieuwe menselijke samenleving. Pas daarna verschijnt Dangun ten tonele. En daarvoor zijn een beer en een tijger nodig.

De beer en de tijger die mens wilden worden

Het verhaal van Dangun werd eeuwenlang doorgegeven en is onder meer vastgelegd in de dertiende-eeuwse Samguk Yusa(삼국유사), een verzameling verhalen, historische overleveringen en legendes samengesteld door de boeddhistische monnik Iryeon. 

Volgens het verhaal leefde Hwanin, de heerser van de hemel, met zijn zoon Hwanung in de hemelse wereld. Hwanung verlangde ernaar op aarde tussen de mensen te leven. Hij kreeg toestemming om af te dalen en arriveerde met duizenden volgelingen bij een heilige boom op de berg Taebaeksan. Daar stichtte hij Sinsi, een heilige stad, en begon hij de mensen te besturen. Op een dag kwamen een beer en een tijger naar Hwanung. Ze hadden één bijzondere wens: ze wilden mensen worden.

Hwanung gaf beide dieren knoflook en ssuk (쑥), bijvoet, en droeg ze op gedurende een lange periode uit het zonlicht te blijven. De tijger kon het niet volhouden en gaf op. De beer bleef wel in afzondering en veranderde uiteindelijk in een vrouw: Ungnyeo (웅녀), de berenvrouw. Ungnyeo verlangde vervolgens naar een kind. Hwanung hoorde haar gebeden en samen kregen zij een zoon: Dangun Wanggeom. Volgens de traditionele chronologie stichtte Dangun in 2333 voor Christus Gojoseon. 

Voor moderne lezers klinkt het als een sprookje. Voor de Koreaanse geschiedenis heeft het verhaal echter een veel grotere betekenis.

Is Dangun werkelijk de eerste koning van Korea?

Hier is een belangrijk onderscheid nodig. Het bestaan van oude politieke gemeenschappen op het Koreaanse schiereiland en in Mantsjoerije behoort tot het terrein van archeologie en geschiedwetenschap; de precieze stichting van Gojoseon door Dangun in 2333 voor Christus behoort tot de traditionele stichtingsmythe.

De fantastische elementen in het verhaal – een hemelse vader, dieren die mensen willen worden en Dangun die volgens latere overleveringen uitzonderlijk lang zou hebben geleefd – maken duidelijk dat we niet met een moderne historische kroniek te maken hebben. Dat maakt het verhaal niet onbelangrijk. Juist oorsprongsmythen kunnen veel vertellen over hoe samenlevingen zichzelf zijn gaan begrijpen.

Historici hebben bijvoorbeeld verschillende interpretaties voorgesteld voor de beer en tijger. De dieren zouden symbolisch kunnen verwijzen naar verschillende stammen of groepen, terwijl de verbinding tussen Hwanung en Ungnyeo mogelijk een vereniging van verschillende gemeenschappen verbeeldt. Zulke interpretaties blijven theorieën; de bronnen laten niet toe om één daarvan als bewezen historische verklaring te presenteren. 

Belangrijker voor Gaecheonjeol is daarom niet de vraag of ieder onderdeel letterlijk heeft plaatsgevonden. Het gaat erom dat Dangun in de loop van de Koreaanse geschiedenis uitgroeide tot een gedeelde figuur waarmee het ontstaan van Korea kon worden verteld.

Hongik Ingan: leven ten goede van iedereen

In het verhaal rond Gaecheonjeol verschijnt nog een begrip dat in Zuid-Korea een eigen leven is gaan leiden: Hongik Ingan (홍익인간). Het wordt meestal vertaald als iets in de richting van ‘de mensheid breed ten goede komen’. De Zuid-Koreaanse overheid noemt Hongik Ingan ook tegenwoordig expliciet als het stichtingsideaal dat tijdens Gaecheonjeol wordt herdacht. 

Daarmee krijgt de mythe een morele laag. Het verhaal gaat niet uitsluitend over wie Korea volgens de traditie heeft gesticht, maar ook over het ideaal waarop die samenleving zou zijn gebaseerd. Dat verklaart gedeeltelijk waarom Gaecheonjeol meer is geworden dan een herinnering aan een mythische koning. Dangun, Gojoseon en Hongik Ingan konden in verschillende perioden worden gebruikt om te benadrukken dat Koreanen een eigen geschiedenis en culturele identiteit bezaten die veel verder terugging dan de moderne Republiek Korea. Juist dat werd in de twintigste eeuw bijzonder belangrijk.

Van oude mythe naar moderne nationale feestdag

Gaecheonjeol zoals Zuid-Korea het tegenwoordig kent, bestaat namelijk niet al duizenden jaren in dezelfde vorm. De naam en georganiseerde viering kregen aan het begin van de twintigste eeuw vorm binnen Daejonggyo (대종교), een religieuze beweging waarin Dangun centraal stond. Vanaf 1909 werd Gaecheonjeol als feestdag gevierd. Tijdens de Japanse koloniale periode, toen Korea tussen 1910 en 1945 onder Japans bestuur stond, kreeg de herinnering aan Dangun bovendien betekenis als symbool van een eigen Koreaanse identiteit. Ook de Koreaanse Voorlopige Regering in ballingschap herdacht Gaecheonjeol.  Dat geeft de feestdag een interessante tweede geschiedenis. Een zeer oude stichtingsmythe werd in een moderne politieke en maatschappelijke context opnieuw belangrijk.

Na de bevrijding van Korea en de stichting van de Republiek Korea werd die traditie opgenomen in de officiële nationale kalender. In 1949 legde Zuid-Korea Gaecheonjeol wettelijk vast als nationale feestdag. Het behoort tegenwoordig samen met onder andere Samiljeol op 1 maart, Gwangbokjeol op 15 augustus en Hangul Day op 9 oktober tot de officiële nationale feestdagen. 

Opvallend genoeg werd Gaecheonjeol oorspronkelijk volgens de maankalender gevierd. Bij de wettelijke vastlegging in 1949 werd gekozen voor 3 oktober volgens de zonnekalender. Daardoor heeft Gaecheonjeol tegenwoordig, anders dan bijvoorbeeld Seollal en Chuseok, ieder jaar dezelfde datum.

Hoe wordt Gaecheonjeol tegenwoordig gevierd?

Wie op 3 oktober in Seoul rondloopt, moet geen volksfeest verwachten dat vergelijkbaar is met Seollal of Chuseok. Gaecheonjeol is veel meer een nationale herdenkings- en feestdag dan een familiefeest. De overheid organiseert een officiële ceremonie en op verschillende plaatsen in het land vinden herdenkingen en traditionele rituelen plaats. Een bijzondere locatie is Chamseongdan, een altaar boven op Manisan op het eiland Ganghwado. Volgens de traditie wordt het altaar met Dangun verbonden. Ook elders vinden ceremonies plaats bij heiligdommen en plaatsen die aan hem zijn gewijd. 

De Taegeukgi speelt eveneens een zichtbare rol. De Zuid-Koreaanse overheid noemt 3 oktober expliciet als een van de dagen waarop burgers worden aangemoedigd de nationale vlag uit te hangen. 

Voor veel Koreanen betekent de dag in de praktijk tegelijkertijd iets veel eenvoudigers: het is een officiële vrije dag. Dat hoeft niet te betekenen dat de historische betekenis verdwenen is. Het laat vooral zien hoe nationale feestdagen kunnen veranderen. Ceremonie, geschiedenis, identiteit en een vrije herfstdag bestaan naast elkaar.

Een bijzondere oktobermaand in Korea

Gaecheonjeol staat bovendien opvallend dicht bij een andere Koreaanse nationale feestdag. Slechts zes dagen later, op 9 oktober, volgt Hangul Day (한글날). De twee dagen vertellen heel verschillende verhalen. Gaecheonjeol kijkt naar het mythische begin van Korea en naar een oorsprongsverhaal dat eeuwenlang onderdeel werd van de Koreaanse identiteit. Hangul Day herdenkt juist een veel concreter historisch moment: de ontwikkeling en bekendmaking van het Koreaanse schrift onder koning Sejong tijdens de Joseon-dynastie. Samen laten ze zien dat nationale identiteit niet alleen wordt gevormd door moderne staatsgrenzen. Verhalen, taal, historische herinneringen en gedeelde symbolen spelen eveneens een rol.

Dat maakt oktober een belangrijke maand als je meer over Korea wilt ontdekken. Vanuit Gaecheonjeol kun je terug naar Gojoseon en de oudste verhalen over Korea; vanuit Hangul Day kom je terecht bij koning Sejong en Joseon; en via de Taegeukgi beland je uiteindelijk weer in het veel modernere verhaal van de Koreaanse staat.

Waarom Gaecheonjeol nog altijd interessant is

Wie Zuid-Korea vooral kent via Seoul, K-Pop, K-drama's of technologiebedrijven, ontmoet tijdens Gaecheonjeol een heel andere laag van het land. Ineens gaat het niet over het Korea van Samsung, BTS of Netflix, maar over een hemelgod, een tijger, een beer en een koning die volgens de overlevering meer dan vierduizend jaar geleden een rijk stichtte. Je hoeft dat verhaal niet letterlijk als geschiedenis te lezen om de betekenis ervan te begrijpen.

Misschien is juist het voortbestaan ervan interessant. Landen vertellen verhalen over waar ze vandaan komen, en die verhalen veranderen mee met de samenleving die ze vertelt. De Dangun-mythe begon als een oorsprongsverhaal, werd onderdeel van religieuze tradities, kreeg nieuwe betekenis in een periode waarin de Koreaanse identiteit onder druk stond en werd uiteindelijk opgenomen in de kalender van de moderne Republiek Korea. Op 3 oktober gaat daarom niet werkelijk opnieuw de hemel open. Maar Gaecheonjeol laat wel zien hoe ver Zuid-Korea terugkijkt wanneer het probeert te vertellen waar Korea begint.