Reply 1988: vijf families, één straat en een Korea dat razendsnel veranderde
Wie aan Reply 1988 begint, moet de eerste afleveringen misschien even wennen. Er lopen nogal wat mensen door elkaar heen, ouders roepen vanuit verschillende huizen naar hun kinderen en voor je precies weet wie bij welk gezin hoort, zit iedereen alweer bij iemand anders aan tafel. Bovendien lijkt de serie aanvankelijk niet bijzonder veel haast te hebben om duidelijk te maken waar het verhaal eigenlijk naartoe gaat.
Een paar afleveringen later is dat volledig veranderd. Je weet dan niet alleen wie waar woont, maar ook bij welke moeder je waarschijnlijk eten krijgt, welke vader een flauwe grap gaat maken en welke vrienden elkaar genadeloos kunnen plagen maar onmiddellijk klaarstaan wanneer er werkelijk iets gebeurt. Zonder dat je precies kunt aanwijzen wanneer het gebeurde, voelt de kleine straat in Ssangmun-dong in Seoul vertrouwd.
Dat is de bijzondere kracht van deze K-drama uit 2015. Reply 1988 probeert je niet twintig afleveringen lang met één groot verhaal vast te houden. De serie laat je een tijdje samenleven met vijf gezinnen en gebruikt al die ogenschijnlijk gewone momenten om langzaam iets veel groters te vertellen over opgroeien, ouders en kinderen, vriendschap, liefde en afscheid. Tegelijkertijd kijken we terug naar Zuid-Korea in een periode waarin het land zelf razendsnel veranderde.
Beeld: Netflix
Deok-sun en de jongens uit de buurt
In het midden van die kleine wereld staat Sung Deok-sun, gespeeld door Lee Hye-ri, beter bekend als Hyeri. Ze woont met haar ouders, oudere zus Bo-ra en jongere broer No-eul in een souterrain en heeft het niet altijd gemakkelijk binnen het gezin. Geld is schaars, haar oudere zus is slimmer en succesvoller en Deok-sun heeft regelmatig het gevoel dat zij degene is die zich maar moet aanpassen. Gelukkig bestaat haar wereld uit meer dan haar eigen huis. Ze groeit op met vier jongens uit dezelfde buurt, die zo vanzelfsprekend bij elkaar over de vloer komen dat de grenzen tussen vriendengroep en familie regelmatig verdwijnen.
Jung-hwan, gespeeld door Ryu Jun-yeol, verbergt zijn gevoelens meestal achter droge opmerkingen en plagerijen. Ko Kyung-pyo speelt Sun-woo, de verantwoordelijke jongen van wie iedere ouder waarschijnlijk hoopt dat zijn eigen zoon er een beetje op lijkt. Dong-ryong, gespeeld door Lee Dong-hwi, is op school aanzienlijk minder indrukwekkend, maar blijkt verrassend vaak degene die begrijpt wat er werkelijk tussen mensen speelt. En dan is er Choi Taek, gespeeld door Park Bo-gum, een briljante badukspeler die internationaal wedstrijden wint maar in het dagelijks leven opvallend afhankelijk is van zijn vrienden.
De serie gebruikt deze vriendengroep ook voor de romantische vraag die bij de Reply-serie hoort: wie wordt uiteindelijk Deok-suns echtgenoot? Dat levert genoeg momenten op waarop je als kijker partij kunt kiezen, maar achteraf gezien is die vraag bijna een slimme afleiding. Terwijl je probeert te ontdekken op wie Deok-sun verliefd wordt, heeft de serie ondertussen iets anders gedaan: je bent gehecht geraakt aan de hele buurt.
Langzaam worden de ouders minstens zo belangrijk
Dat merk je vooral wanneer de ouders steeds meer ruimte krijgen. In veel coming-of-age-series bestaan ouders vooral om de problemen van hun kinderen groter of kleiner te maken. Reply 1988 doet iets anders. De volwassenen hebben hun eigen zorgen, mislukkingen, huwelijken, onzekerheden en verlangens, waardoor de serie geleidelijk verandert van een verhaal over vijf vrienden in een verhaal over vijf gezinnen. Dat was ook een bewuste keuze van regisseur Shin Won-ho en scenarioschrijver Lee Woo-jung. Na Reply 1997 en Reply 1994 kwam in deze derde serie veel meer nadruk te liggen op familie en de buurtgemeenschap. Daardoor gaat het verhaal niet alleen over jongeren die volwassen worden, maar ook over ouders die moeten leren hun kinderen los te laten. Juist daar zitten enkele van de mooiste momenten van de serie.
Deok-suns vader Sung Dong-il kan luidruchtig, koppig en behoorlijk onhandig zijn, maar achter zijn grappen zit een man die niet altijd weet hoe hij moet zeggen wat hij voelt. Haar moeder Lee Il-hwa probeert met beperkte middelen een gezin draaiende te houden en zorgt er ondertussen voor dat niemand ooit met honger naar huis gaat. Aan de overkant lijkt Ra Mi-ran onverwoestbaar, totdat ook zij momenten krijgt waarop duidelijk wordt dat de sterke moeder van het gezin zelf iemand nodig heeft. Langzaam verandert daardoor ook je perspectief als kijker. In het begin kijk je vooral mét de kinderen naar hun ouders. Later begrijp je steeds beter wat die ouders buiten het zicht van hun kinderen hebben moeten doen.
Dat is een van de redenen waarom Reply 1988 zo vaak ontroert zonder dat daar uitzonderlijke gebeurtenissen voor nodig zijn. Soms is een vader die niet weet hoe hij met zijn dochter moet praten voldoende. Of een moeder die eten klaarzet zonder te vertellen hoeveel moeite het heeft gekost. De serie begrijpt dat liefde binnen een gezin lang niet altijd wordt uitgesproken. Vaak zit ze verstopt in dingen die op het moment zelf heel gewoon lijken.
Twintig afleveringen waarin soms bijna niets gebeurt
Die aanpak heeft ook een keerzijde. Reply 1988 telt twintig lange afleveringen en vooral in het begin kan het tempo behoorlijk traag voelen. Gesprekken krijgen alle tijd, grappen worden uitgebreid uitgespeeld en een gezamenlijke maaltijd kan belangrijker zijn dan een plotwending. Wie gewend is aan moderne streamingseries die binnen tien minuten duidelijk maken wat het centrale conflict is, kan zich dan ook afvragen waar Reply 1988 precies naartoe wil. Eigenlijk is dat de verkeerde vraag.
De serie wil nergens snel naartoe, omdat juist het verstrijken van de tijd het verhaal ís. De vrienden denken dat hun straat, hun ouders en hun avonden samen vanzelfsprekend zijn. Zoals bijna iedereen op die leeftijd denken ze nauwelijks na over het feit dat deze periode ooit voorbij zal zijn. Als kijker ga je daarin mee. Je ziet dezelfde huizen, dezelfde eettafels en dezelfde mensen zo vaak dat ook jij ze vanzelfsprekend begint te vinden. Pas veel later begrijp je waarom de serie daar zoveel tijd aan heeft besteed. Daardoor is het trage tempo soms een zwakte, maar tegelijkertijd bijna onmisbaar voor het effect dat Reply 1988uiteindelijk bereikt. Je kunt moeilijk heimwee krijgen naar een plek waar je nooit de tijd hebt gekregen om te wonen.
Waarom het verhaal juist in 1988 begint
Voor Nederlandse kijkers is 1988 misschien vooral een jaartal dat goed past bij cassettebandjes, grote brillen, videobanden en kapsels die inmiddels veilig in het verleden mogen blijven. Voor Zuid-Korea was het echter een veel belangrijker overgangsmoment. In de zomer van dat jaar organiseerde Seoul de Olympische Spelen van 1988. Het evenement werd een internationaal visitekaartje voor een land dat in enkele decennia een enorme economische ontwikkeling had doorgemaakt en zich tegelijkertijd politiek aan het veranderen was. Een jaar eerder hadden massale democratische protesten bijgedragen aan hervormingen die een belangrijke stap vormden in de overgang van autoritair bestuur naar de huidige democratische staatsvorm.
Reply 1988 vertelt dat niet alsof iemand tijdens de aflevering even een geschiedenisboek openslaat. De grote veranderingen komen de straat binnen via televisies, kranten, gesprekken en gebeurtenissen die individuele personages raken. Ondertussen moet er gewoon worden gegeten, moeten kinderen naar school en maken ouders zich zorgen over geld. Precies daardoor werkt de historische setting zo goed. We zien niet alleen het Zuid-Korea van 1988, maar vooral hoe gewone gezinnen zo'n periode beleefden.
Tegelijkertijd moeten we niet vergeten dat de serie in 2015 werd gemaakt. Dit is dus ook een nostalgische terugblik op 1988. De makers herinneren zich een wereld waarin buren voortdurend bij elkaar binnenliepen, kinderen samen op straat opgroeiden en mensen veel sterker op hun directe omgeving waren aangewezen. Dat beeld zal voor sommige Koreanen herkenbaarder zijn dan voor andere. Reply 1988 laat niet zien hoe heel Zuid-Korea destijds leefde; het laat een zorgvuldig gekozen buurt zien waarmee een generatie kan terugkijken op haar jeugd. En juist dat nostalgische perspectief is een belangrijk deel van de charme.
Een schaal eten die nooit lang in hetzelfde huis blijft
Nergens wordt de verbondenheid van Ssangmun-dong zo zichtbaar als rond eten. Wanneer één moeder iets bijzonders heeft gemaakt, wordt een bord naar de buren gestuurd. Niet veel later komt er uit dat huis weer iets anders terug. Kinderen schuiven zonder veel ceremonie ergens aan en soms lijkt het alsof niemand precies weet voor welk gezin een gerecht oorspronkelijk bedoeld was. Daarmee ontstaat een mooie verbinding met de eetcultuur, want de serie laat bijna terloops zien dat Koreaanse eetcultuur niet alleen draait om wát er op tafel staat. Minstens zo belangrijk is met wie je eet, wie voor wie kookt en hoe eten gebruikt kan worden om voor iemand te zorgen zonder daar een groot gesprek van te maken. Het is ook een van de redenen waarom Reply 1988 zo goed past bij het Koreaanse begrip jeong (정), waar we binnen K-Culture uitgebreider op ingaan. Jeong laat zich moeilijk in één Nederlands woord vangen. Het gaat om een verbondenheid die langzaam kan groeien doordat mensen lange tijd ervaringen, zorg, irritaties en het gewone dagelijkse leven met elkaar delen.
De bewoners van Ssangmun-dong hoeven daar zelf geen uitleg bij te geven. Je ziet het gebeuren. Ze lenen eten, bemoeien zich met elkaars kinderen, maken ruzie, drinken samen en staan voor de deur wanneer iemand hulp nodig heeft. Geen van die momenten afzonderlijk is uitzonderlijk. Bij elkaar vormen ze precies het soort langdurige verbondenheid waarvoor jeong zo'n bruikbaar begrip kan zijn. Daardoor is Reply 1988 ook een veel betere ingang om jeong te begrijpen dan een theoretische definitie.
Uiteindelijk gaat het niet om met wie Deok-sun trouwt
Tijdens de oorspronkelijke uitzending was de romantische vraag rond Deok-sun natuurlijk belangrijk, en de serie speelt daar met plezier mee. Hyeri, Park Bo-gum en Ryu Jun-yeol zorgen ervoor dat je als kijker voldoende reden krijgt om mee te leven met de verschillende mogelijkheden. Toch is dat jaren later niet het deel van Reply 1988 dat het meest blijft hangen.
Dat zijn de moeders die buiten bij elkaar zitten. De vaders die samen drinken en ondertussen hun eigen zorgen proberen weg te lachen. De vrienden die de wereldberoemde Taek thuis gewoon behandelen als die jongen die zonder hulp waarschijnlijk zijn spullen vergeet. Deok-sun die ervan overtuigd kan zijn dat ze binnen haar gezin minder belangrijk is, terwijl wij steeds beter zien hoeveel haar ouders van haar houden. En vooral die ene straat waarin al die levens voortdurend door elkaar heen lopen.
Dat verklaart waarschijnlijk ook waarom Reply 1988 binnen K-Life24 zo vaak terugkomt wanneer we schrijven over jeong, familieverhoudingen, Koreaanse eetcultuur, buurten en de snelle verandering van Zuid-Korea. De serie probeert die onderwerpen niet uit te leggen. Ze laat zien hoe ze onderdeel kunnen worden van het dagelijkse leven van mensen.
Is Reply 1988 de moeite waard?
Wie vooral een snelle K-drama zoekt met veel spanning, romantiek en cliffhangers, moet weten waar hij aan begint. Twintig lange afleveringen vragen behoorlijk wat tijd en vooral in het begin moet je bereid zijn om de serie rustig zijn wereld te laten opbouwen. Ook de voortdurende onzekerheid over Deok-suns toekomstige echtgenoot krijgt soms meer nadruk dan het verhaal eigenlijk nodig heeft. Maar wie die tijd geeft, krijgt er iets voor terug wat maar weinig series bereiken.
Aan het einde ken je niet alleen Deok-sun, Jung-hwan, Taek, Sun-woo en Dong-ryong. Je kent hun ouders, hun huizen, hun eigenaardigheden en hun onderlinge geschiedenis. Je hebt gezien hoe kinderen langzaam volwassenen worden en hoe ouders, bijna zonder dat hun kinderen het merken, ouder worden. Daardoor gaat het afscheid uiteindelijk niet over een afgerond verhaal, maar over iets veel herkenbaarders: het moment waarop je beseft dat een periode waarvan je dacht dat hij gewoon het dagelijks leven was, inmiddels een herinnering is geworden.
Misschien is dat wel waarom Reply 1988 zoveel jaren later nog steeds zo goed werkt. Je hoeft zelf nooit in Ssangmun-dong te hebben gewoond om te herkennen hoe een straat, een gezin of een groep vrienden pas bijzonder wordt wanneer die vanzelfsprekendheid verdwenen is. En tegen de tijd dat de deuren in de buurt langzaam dichtgaan, voelt het een beetje alsof ook jij er ooit hebt gewoond.